Խոր վիրապ

(մ.թ. IV դար III կուրս)

                                                      Վարդան Ֆերեշեթյանին

If bee, it buzz. 

 The taing of the shrew

 կամ 

 Winy Pooh

 - Ո՜չ, սկզբից սկսելու կարիք չկա, մոտ արի: 

   Շարունակիր:

            Ո՞վ պատասխանեց: Մենակ չէ՞ր:

- Սաղավարտը:

- Ի՞նչ սաղավարտ: Սաղավարտը խոսո՞ւմ էր: Գիշերով սաղավարտի հետ է՞ր խոսում:

- Առանց հասկանալու ինչի՞ էիր ուղղում: Փայլեցնում էր սաղավարտը ու խոսում հետը` հարցուփորձ էր անում: Միշտ կարծում ես` նախօրոք արդեն գիտես ուրիշի ասածը: Ուրիշի ասածը ուռի՜շ կլինի:

            Սա ի՞նչ էր:

- Ի՞նչը:

- Դու բան չտեսա՞ր:

- Սիրուն ջա՜ն, ուշադիր եղիր` ինչպես է կառուցվում դրվագը, որ հասկացվի:

- Իրեն-իրեն չի կառուցվում` ես եմ անում: Ինչի՞ պիտի հասկացվի: Իրեն-իրեն չի հասկացվում` կամ ուզում ես, կամ` չէ: Չի հասկացվում, թող չհասկացվի’:

- Հանդիսատես չի գա:

- Թող չգա:

- Լավ, լավ, շարունակիր, դմբլո, կերպարից դուրս մի արի:

- Ամբողջ գիշեր թքում-մաքրում, սաղավարտի մեջ իր արտացոլումի վրա էր մղկտում թե` էլ կին չի, ամուսինը վրան չի նայում, վաղը որ կռիվ գնա` իր ու իր երեխայի համար չի գնա, Հեղինեի համար կգնա, չնայած չի ապրում հետը:

- Վերին շրթունքդ շարժիր, թե չէ վերջում չի լսվի:

- Հիմա դա կարեւոր չի` մեզնից բացի մարդ չկա:

- Հերի՜ք: Հեկտորի հրաժեշտի հայտնի տեսարանը, երեխե՜ք, օրինավոր օջախի ու հայրենիքի առաջ պարտքի մասին է: Կարիք չկա ավանդույթը խախտելու. ամեն դեպքում` հիմա: Դուք դեռ պիտի սովորեք ու սովորեք: Հիմա վերջ: Կհավաքվենք Վարդավառից հետո: Ձեզ խորհուրդ` ավելի պարզ նյութ վերցրեք: Առակներ վերցրեք: Իրականությունից կտրված երեւակայել չարժե, չարժե` լավ չի: Եթե անպայման հորինել եք ուզում, ձեր իմացածից վերցրեք` հարյուր անգամ ավելի կարեւոր ու հետաքրքիր կլինի: Ցտեսություն: Դու դեռ մնա: Ցտեսություն, դու ապրե՜ս, ցտեսություն, ցտեսություն:

- Ինչի՞ մնամ:

- Նախ մռութիդ մուրը լվա:

- Մուր չի:

- Ածուխ ես քսել:

- Մորուքս մուր չի:

            Սա ի՞նչ էր նորից:

-  Շատ չար ես` խղճում եմ մորդ: Միշտ կեղտոտ, դնչիդ դուրս տված: Արի տեսնեմ:

- Չէ՜: Էլի սկսեցի՞ր:

- Չեմ ցավեցնի, կա-մաց կսեղմեմ:

- Չէ՜:

            Դու երեխա չունե՞ս:

- Չէ, բոլորդ էլ իմն եք: Պատմի՜ր, վերջն ինչ եղավ:

- Ի՞նչ պատմեմ: Միշտ չես թողնելու բեմում խաղանք, չէ՞: Վրաս ծիծաղելու ես: Ամեն ինչ սովորել ես, որ ուզածդ անես:

- Կարծում ե՞ս:

            Չեմ ծիծաղի:

- Բա չէ, իհարկե դու չէ` ավանդույթի, գիտության փլան-փստանը կծիծաղի, ամեն ան- գամ` ՙհաղագս՚ տադամ-տադամ:

            Ինչի՞ն են ՙհաղագս՚ ասում:

- Դեռ շատ ես փոքր: Լավ: Շարունակի՜ր, տեսնեմ:

- Հեչ: Դե առավոտը, որ հեծավ իր սեավն հրթիռն, հագավ սաղավարտը, լիքն էր կնոջ շշուկներով, հառաչներով, դրա համար էլ Հեկտորը չնկատեց վրան սուլրացող նիզակը:

            Անդոհալի չքմեղանքով եղկեց անագորույն հաղագս...

- Հաղագս, հա- հա` արդեն:

- Ասեցիր` վրաս չես ծիծաղի, Սեդա՜:

- Սիրում եմ պարթեւերենդ:

- Ի՞նչ պարթեւերեն, ցնդած:

- Լավ, լավ, շարունակիր Հեկտորիդ հրաժեշտը:

- Թո՜ղ:

- Կծել չկա՜:

- Թող ձեռքերս, թե չէ...

- Թե չէ ի՞նչ, թսլի՜կ, մեկ էլ տեսար փոսի մարդը կգա՞: Նա է  գլուխդ լցրել, չէ~: Սիրուն ջան, դա քո խելքի բանը չէր:

- Թո՜ղ:

- Պարթեւը դուրս կգա, քեզ տեր կանգնի՞:

- Եղինջով կդաղի քեզ,

            ինքը չի պարթեւ,

- Էդ ո՞ւմ:

- Առռյունի վրա աղ կանի, սխտոռ, բիբար աչքիդ ու կչոքացնի խճի վրա, որ դու էլ խոզ դառնաս:

            Դու ես:

- Էդ ո՞ւմ:

- Քեզ, բոլորիդ գանահարի, մամս ասեց` իմ ու իրա խաթրին որ կպել եք միշտ, չի անագանիլ բոլորի կվառի տեղերը` իրա աստվածը, կքանդի էն բաբաթ գմփ-գմփով:

- ՙԲաբան գմփ-գմփով՚, բա իհարկե, ՙչի անագանիլ՚, տեսեք, տեսեք: Ամբողջ փաթըռթին մորդ ու քեզ համար ես կարծում, ուրիշ բան չկա: Աստվածն էլ ձեզնից բացի բան ու գործ չունի: Աշխարհը կքանդի, իհարկե, թե կաշին չքերթեն մեկէլ լրտեսների պես:

- Ինքը լրտես չի:

- Կքանդի գլխիս: ժամանակին էս գլուխը` խելքը ունենայի:

            Տեսել ենք` կուշտ ենք...

            Կաշին կքերթեն, ախ ո՛նց կքերթեն, եթե մինչեւ էդ փոսում բարեհաջող չփտի:

- Չի՜ փտի:

- Հա, մերդ դրան տաք-տաք նայած կլինի, ճարն ինչ` խելք չունեցավ` ձեռից ձեռ, տեր ու շնորհքին օջախ չունեցավ կամակորը` դրան բաժին դառավ, սա էլ իլիականով, պարթեւերենով պիտի մխիթարի ձեզ: Ջա՜ն: Ուրիշները փոսն են լցնում, իսկ սա` կեղտը փոսից:

- Դուրս կգա էգուց` կտեսնես` ով խելք չունի: Դու քո, քո, քո, տիրոջը տես: Մեզ տեր պետք չի, արդեն ազատ ենք էգուց:

- Բա ոնց չէ` հիմա՜: Հիմա ամեն էգուց սպասիր էգուց:

            Սպասիր, բայց...

- Տես` նորից, նորից:

- Սպասիր, քանի՞ տարեկան եղար:

- Էլի անցավ, նորից չտեսա՞ր:

            Էդքան խաղ գիտես, ամեն ինչ, բայց քեզնից դուրս բան չես հասկանում, չես հավատում: Վաղը կտեսնես ազատն աստված...

- Սպասիր, սպասիր, քանի՞ տարի անցավ դրա վրա:

- Ինչի՞ վրա:

- ՙԻնչի վրա՚, դրա մեջ` վիրապում: Երբվանի՞ց էր փոսում:

- Մի՜շտ:

- Կարծո՞ւմ ես...

- Միշտ էլ փոսում էր ինքը:

- Ո՞վ` ինքը:

- Էլի ցնդեցիր, ո՞վ, ով` Ագռավաքարի Արտավազդը:

- Իրեն ի՞նչ ես ասում:

- Վախեցա՞ր, վախեցար ամեն ինչ ասում, խաբար եմ տալի՞ս:

- Վախենում եմ` ոչ թե վաղը, վաղո՛ւց արդեն դուրս եկած լինի, կանգնած դեմս` կեղտոտ դնչով:

            Ասում ես` գիշերը ուրեմն Հեկտորի հրաժեշտն էր մորդ արե՞լ: Հեկտորը հանուն օջախի՞ չի զոհվել:

            Էլ ի՞նչ ասեց մամդ:

- Ասեց` դուրս կելնի էգուց, աշխարհի հախից կգա` ետ կգա:

- Ո՞ւր, փո՞ս:

- Ուրիշ տեղ չի ուզում: Ասեց` երջանիկ ամենից ավել փոսում եղավ ամբողջ ժամանակ:

- Դե ոչ էլ դուրս թող գա, թող մնա էլի` մամիդ փոսի մեջ, ու դու էլ հետը: Ուզածներդ էդ չի՞:

Թե չէ զոռով դուրս եք գալիս-չեք գալիս` աշխարհն ազատեք, փրկեք, լուսավորեք` դեռ խոսել չսովորած: Առանց մեծ-մեծ բրդելու ինչ կստացվի` պիտի ազատեք մեզ` մեզանից, բոլորին` բոլորից, աստծուն` իր իսկ անունից: Դուրս գալու հախը առնելու համար աշխարհը կշինեք, փոս կշինեք` մեծ փոս-փոոոս, խոր վիրապ: Ու դժգոհ եք, որ դեռ ամեն տեղից չի գալիս ձեր էն հոտը, փոսահոտը` հավեսով:

- Քո մուշկից մամս էլ ունի Չնաշխարհիկ...

- Ի՞նչ:

- Մուշկ, համ էլ զաֆրան, կարմիր քրքում ու, ու ուրիշ բաներ, հոտեր ունի:

- Ունի:

            Իսկ այ, այ սրանից ունի՞:

- Ի՞նչ

- Մո՜տ արի:

                  Արի՜:

                        Վախենում ե՞ս

- Չեմ ուզում:

- Իսկ սրանի՞ց:

- Բան:

- Ի՞նչ բան

- Փիս բան:

- Փիս, փիս,

            ի՞նչ փիս:

- Ինսեկտուս, չշարժվե՜ս,

            փիս կրետ կա վրադ:

- Ա՛...

- Չշարժվես` բռնեմ:

- Չէ:

            Բռնեցի՞ր:

- Սպասի՜ր`

            հանկարծ դուրս չպրծնի:

- Շորիս վրա չանե՜ս:

            Ի՞նչ...

- Համարյա:

- Չե՞ս բռնել:

- Չգիտեմ:

- Ի՞նչ ես անում:

- Սրանք վատերից են, ոխ են պահում` որ փախավ, պարսով ետ կգա:

- Սպանի՜ր:

- Բայց շո՞րդ...

- Սպանի՜ր, ոչինչ:

            Ինձ ե՞ս սպանում:

- Փիսերին, փիսերին, վատերին: Ժպիրհ վպիրհ պժգալի: Անդոհալի չքմեղանքով անա-գորույն եղկեցի ազատ ձայն բազմաց, կամ թարս... բզզաց...

- Տեսնե՜մ:

- Ահա Հեկտորը` անհույս բզզացող:

- Չկծի՛  քեզ:

- Թեւերը կպոկեմ:

- Դու քաջ ճարպիկներից ես:

            Էս էլ պոկվե՞ց...

            երեւի թելը բարակ էր, չէ՞:

            Թող մնա մոտդ:

- Չեմ ուզում:

- Կտաս մամիդ` ոչ ոք չունի դրա հոտից: Սահիդի քարավանից ճարեցի: Հնդիկ մի կախարդ յոթ կոկորդիլոսի արցունքից եփել, խառնել էր վիոլետ ու էլի ինչ-որ բան:

- Ի՞նչ բան:

- Ինչ-որ բարբաջանք, գաղտուկ փսփսոց:

- Բարբաջացող ջո՞ւր:

- Փսփսացող:

            Կաթնաղբյուրի:

- Չէ՜: Ես գիտեմ`

            Ստիքսի:

            Տեսա՞ր:

- Կամա՜ց:

- Կտամ իրեն, որ դուրս գալուց առաջ գեշ պարին քսի:

- Ի՞նչ:

- Մեջքին էլ ես կքսեմ` բաց տեղ չմնա: Ոտից գլուխ անխոցելի կլինի: Օ՛ պժգալի...

- Իսկ մամի՞դ,

            կամ քե՞զ:

- Ոչ մեկին էլ չի հերիքի սա,

            ուրիշը չկա՞:

- Չկա՜:

- Ոչ մի՞, ոչ մի՞, ոչ մի,

            ոչ մի՞ կաթիլ:

- Չկա՜:

- Գիտե՜մ ինչ:

            Ես սա տակառի ջրին կխառնեմ` հերթով կմտնենք:

- Ա՛յ լավ գտար, բայց ուժը կանցնի:

Ձեր նոր փոքրիկին, որ պիտի ծնվի, գուցե հերիքեր:

                        Աստված իմ, իրոք, դա ի՞նչ էր:

- Ոչ մի բան:

            Չեմ ուզում, վերցրու, Հասիդը հաստատ խառնած կլինի:

Խառնած էլ չլիներ, չէր քսի ինքը, կասեր` տերը մեր,

տադամ-տադամ, իմացյալ-չիմացյալ թե չգիտեմ ինչ:

   Տես, նորից, նորից:

- Մամդ մի ճար հաստատ կգտնի:

- Ճաշին կխառնի՛:

- Գի՜ժ, ուտելու չի:

- Թե դո՜ւ ինչ գիտես` մենք ինչ չենք ուտում:

            Հեկտո՜ր, հրաժեշտ տո՜ւր:

- Չուտե՜ս:

            Չուտե՜ս Հեկտորին,

                        կրետը չուտե՜ս...